توصیه صریح وزارت کشور به خودروسازان؛ فرار از صورتمسئله یا رقابت در کیفیت؟
صنعت خودروی کشور همواره یکی از چالشبرانگیزترین حوزههای اقتصادی و معیشتی برای مردم و مسئولان بوده است. در ماههای اخیر، یکی از پرحاشیهترین موضوعات این صنعت، تقابل خودروسازان داخلی با مسئله تردد خودروهای مناطق آزاد در استانهای همجوار بوده است. در همین راستا، علی زینیوند، سخنگوی وزارت کشور، با انتشار مواضعی صریح، ضمن نقد رویکرد برخی خودروسازان، آنها را به جای پاک کردن صورتمسئله، به فکر ارتقای کیفیت و افزایش قدرت رقابتپذیری محصولات خود خواند. این توصیه، زنگ خطری جدی برای انحصارطلبان بازار خودرو محسوب میشود.
ریشه یابی اعتراض خودروسازان به خودروهای مناطق آزاد برای درک بهتر این موضعگیری، ابتدا باید ریشه اعتراض خودروسازان را بررسی کرد. خودروهای مناطق آزاد به دلیل وارداتی بودن، برخورداری از تکنولوژیهای روزتر، امکانات ایمنی و رفاهی بالاتر و همچنین قیمت تمامشده مناسبتر (به دلیل معافیتهای گمرکی)، همواره مورد توجه مردم بهویژه ساکنان استانهای مرزی و همجوار بودهاند. خودروسازان داخلی اما با این استدلال که این خودروها باعث خروج ارز، عدم رعایت استانداردها یا ضربه به تولید داخل میشود، همواره تلاش کردهاند تا محدودیتهایی را برای تردد این خودروها در سرزمین اصلی اعمال کنند.
پاک کردن صورتمسئله به جای حل ریشهای مشکل سخنگوی وزارت کشور در واکنش به این (لابیگری) و سنگاندازیها، از کلیدواژه بسیار دقیق «پاک کردن صورتمسئله» استفاده کرده است. واقعیت تلخ بازار خودرو این است که تقاضای مردم برای خودروهای مناطق آزاد، ناشی از یک نیاز واقعی است. وقتی مصرفکننده برای خرید یک خودروی ایمن، باکیفیت و بهروز با قیمت منطقی به بازار خودروهای مناطق آزاد روی میآورد، یعنی بازار خودروهای داخلی در تامین این نیازها ناتوان بوده است. خودروسازان به جای اینکه این شکاف کیفی و قیمتی را بپذیرند و برای پر کردن آن تلاش کنند، ترجیح میدهند با ایجاد محدودیتهای قانونی و اداری، دسترسی مردم به گزینههای بهتر را مسدود کنند. این دقیقاً همان پاک کردن صورتمسئله است که وزارت کشور به شدت نسبت به آن هشدار داده است.
راهکار نجات؛ رقابتپذیری و ارتقای کیفیت پیام اصلی پیام وزارت کشور به خودروسازان کاملاً شفاف است: «به فکر بالا بردن قدرت رقابت و ارتقاء محصولات خود باشید». در یک بازار آزاد و سالم، هیچ تولیدکنندهای از ورود رقیب خارجی یا منطقه آزاد هراسی ندارد، مگر اینکه از کیفیت محصول خود مطمئن نباشد. اگر خودروسازان داخلی خطوط تولید خود را نوسازی کنند، ایمنی خودروها را ارتقا دهند، خدمات پس از فروش را بهبود بخشند و از همه مهمتر، قیمت تمامشده را با کیفیت ارائهشده تطبیق دهند، دیگر نیازی به سنگاندازی در مسیر مردم نخواهند داشت.
مردم ایران سالهاست که به دلیل انحصار موجود، مجبور به تحمل خودروهای بیکیفیت با قیمتهای نجومی شدهاند. حضور خودروهای مناطق آزاد در جادهها، نه تنها تهدیدی برای تولید داخل نیست، بلکه میتواند به عنوان یک کاتالیزور برای بیدار کردن خودروسازان از خواب انحصار عمل کند.
نتیجهگیری؛ پایان دوران انحصار توصیه سخنگوی وزارت کشور نشان میدهد که حاکمیت دیگر حاضر نیست هزینه ناکارآمدی و عدم بهروزرسانی خودروسازان را از جیب مردم و با محدود کردن دسترسی آنها به کالاها و خدمات باکیفیت بپردازد. دوران حمایتهای بیچونوهچرا از تولیدِ بدون کیفیت به سر آمده است. خودروسازان داخلی اکنون بر سر یک دوراهی تاریخی قرار دارند؛ یا باید با پذیرش واقعیتهای بازار، به سمت نوسازی، ارتقای کیفیت و رقابتپذیری واقعی حرکت کنند، یا اینکه به حاشیهسازی و پاک کردن صورتمسئله ادامه دهند که در نهایت جز نارضایتی عمومی و زیان بیشتر، دستاوردی برایشان نخواهد داشت. زمان آن رسیده است که چرخدندههای صنعت خودرو به جای تولید بهانه، به سمت تولید خودروی شایستهی مردم ایران بچرخد.